Hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương: Những thước đo mới

.

Hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương: Những thước đo mới

Nguyễn Quang Đồng

(TBKTSG) - Làm thế nào để biết chính quyền có đang hoạt động hiệu quả không, có phục vụ tốt lợi ích của người dân, có xứng đáng với “đồng tiền, bát gạo” mà người dân trao cho nó không?

Các thành tích phát triển chung như tăng trưởng kinh tế (thông qua con số tiêu biểu là GDP); xóa đói, giảm nghèo; các chỉ số về phúc lợi xã hội (tuổi thọ, giáo dục, dịch vụ y tế...) thường được dẫn ra như một thước đo để nhận biết hiệu quả hoạt động của chính quyền. Những chỉ số này, tuy không sai trong việc phản ánh những đổi thay của một địa phương, nhưng lại không có nhiều ý nghĩa trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước. Bởi thứ nhất, những thành quả kinh tế, xã hội có đóng góp quan trọng, nếu không nói là vai trò quyết định từ khu vực tư nhân. Đó là thành quả nói chung của xã hội, nó chỉ cho thấy gián tiếp vai trò của chính quyền. Và thứ hai, tính khoa học và mức độ tin cậy của phương pháp thu thập số liệu, như GDP ở cấp độ vùng chẳng hạn, vẫn bị nghi ngờ do “bệnh thành tích” của các địa phương và thiếu những nguồn kiểm chứng độc lập.

Đó là lý do khiến nhu cầu đánh giá một cách thực chất hiệu quả hoạt động của bộ máy công quyền gia tăng đáng kể, không chỉ tại Việt Nam mà là với mọi chính phủ trên thế giới. Khi quan niệm về vai trò của chính quyền dần thay đổi (Nhà nước không sinh ra để cai trị mà là tổ chức phục vụ người dân), áp lực từ cử tri gia tăng (từng tổ chức hành chính phải làm sao cho xứng đáng với tiền bạc người dân góp vào để nuôi bộ máy), phương pháp đánh giá hiệu quả của chính quyền địa phương có những bước thay đổi căn bản. Theo đó, chất lượng dịch vụ hành chính, được phản ánh qua góc nhìn và từ trải nghiệm trực tiếp của người sử dụng dịch vụ hành chính - tức người dân, doanh nghiệp, trở thành thước đo mới cho bộ máy công quyền.

PCI, PAPI - những thước đo mới

Trong bối cảnh đó, các phương pháp đánh giá từ bên ngoài Nhà nước, mà tiêu biểu là hai bộ chỉ số, gồm Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI)  và Chỉ số Hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh (PAPI), đóng góp một thước đo quan trọng cho việc nhìn nhận hiệu quả của bộ máy công quyền. Hai bộ chỉ số này được thực hiện riêng rẽ nhưng bổ khuyết kịp thời cho nhau: trong khi PCI tập trung nhiều vào góc nhìn của doanh nghiệp, để doanh nghiệp đánh giá về các yếu tố liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp thì PAPI tập trung vào góc nhìn của người dân, dưới tư cách là các công dân cá nhân (tất nhiên doanh nghiệp cũng là một phần của nhóm “người dân”) với các dịch vụ hành chính công, dịch vụ công ích liên quan đời sống thường ngày của họ. Nếu quan niệm chính quyền là bên cung cấp dịch vụ  và người dân, doanh nghiệp là khách hàng, thì những vấn đề thiết yếu nhất, từ thủ tục hành chính, thủ tục tư pháp, thủ tục đất đai, dịch vụ giáo dục, dịch vụ y tế, hiện trạng tham nhũng... được phản ánh gần như đầy đủ trong các chỉ số thành phần của hai bộ chỉ số này.

Chính quyền địa phương có thể học được gì?

Trong khi những ồn ào về thứ hạng giữa các tỉnh - tức vị trí của từng tỉnh trong tương quan so với các tỉnh thành khác trong toàn quốc - chiếm vị trí nhiều hơn trên truyền thông thì ý nghĩa thực sự của các bộ chỉ số không nằm ở đó. Điều quan trọng nhất của mọi đánh giá là từng địa phương nhìn thấy gì từ những vấn đề chưa tốt để làm tốt hơn.

Từ góc độ này, có ba điểm nổi trội mà các tỉnh được hưởng lợi từ PCI, PAPI: (1) Số liệu chi tiết từng nội dung dịch vụ công mà tỉnh cung cấp, để từ đó nhận biết cái gì tốt, cái gì chưa tốt trong từng năm. (2) Bức tranh thay đổi theo chuỗi thời gian. Số liệu PCI đã được thu thập hơn 10 năm qua (bắt đầu từ 2005) và số liệu PAPI là gần 10 năm (bắt đầu từ 2009), là khoảng thời gian đủ dài để nhận biết diễn tiến và xu thế của từng tỉnh. Điều này là rất quan trọng, bởi với một bộ máy khổng lồ như các tổ chức hành chính, không dễ dàng để tạo sự chuyển dịch trong một năm; và lát cắt một năm có thể không phản ánh chính xác những nỗ lực cải cách. Nhưng trong khoảng thời gian đủ dài (ba năm, năm năm) thì bức tranh và diễn tiến bức tranh đó phản ánh một cách chính xác hơn và đáng tin cậy hơn kết quả hoạt động của chính quyền một tỉnh. Và cuối cùng, một ưu điểm nữa là các dữ liệu được thu thập được lưu trữ công khai để tất cả những ai quan tâm đều có thể tiếp cận: từ chính quyền, người dân, doanh nghiệp, đến giới nghiên cứu. Tất cả việc còn lại phụ thuộc vào mong muốn và năng lực của những người muốn sử dụng và khai thác nó. 

Nguồn: www.thesaigontimes.vn